Monday, December 19, 2011

Να Μη Ξεχνάμε τα Βασικά Για την Ελληνική Κρίση

Είναι εύκολο να χαθεί κανείς στο θόρυβο της καθημερινότητας και να εστιάσει σε ειδήσεις που έχουν τελικά, μικρή σημασία. Έτσι, στο τέλος του 2011, θα ήθελα να σταθώ λίγο στα πιο βασικά σημεία και να επαναλάβω τις πέντε αρχές πάνω στις οποίες βασίζονται οι σκέψεις μου στο θέμα της ελληνικής κρίσης: 

#1. Η κρίση είναι, κυρίως, μια ελληνική κρίση. Προκλήθηκε, βέβαια, από σεισμικές αλλαγές στο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα, αλλά οι ρίζες της βρίσκονται στις επιλογές της ελληνικής κοινωνίας τα τελευταία τριάντα χρόνια. Η πτώχευση της Lehman Brothers, το κοινό νόμισμα και η έλλειψη δημοσιονομικής πολιτικής σε Ευρωπαϊκό επίπεδο επηρέασαν την τροπή της κρίσης, αλλά δεν την προκάλεσαν, ούτε και μπορούν να τη λύσουν. 

#2. Η κρίση είναι μια πολιτική και κοινωνική κρίση της οποίας το πιο προφανές σύμπτωμα είναι το χρέος. Όταν μια χώρα έχει πολύ υψηλό χρέος είναι εύκολο να σκεφτεί κανείς ότι αντιμετωπίζει μια κρίση χρέους, και η Ελλάδα αντιμετωπίζει όντως μια κρίση χρέους. Αλλά το χρέος είναι ένα σύμπτωμα ενός άρρωστου πολιτικού συστήματος. Το χρέος είναι το τίμημα που πλήρωσε η Ελλάδα για να επιτύχει πολιτική ομαλότητα και προέρχεται από τη προσπάθεια του ΠΑΣΟΚ στη δεκαετία του 1980 να κλείσει πολιτικές πληγές και να ξοδέψει χρήματα σε εκείνους που ένιωθαν αποκλεισμένοι από το πολιτικό σύστημα. Με τον καιρό, η πολιτική αυτή δημιούργησε και διαιώνισε πρακτικές και θεσμούς που έκαναν αδύνατη τη δημοσιονομική εξυγίανση. 

#3. Η Ελλάδα να κριθεί όχι μόνο από την τήρηση των δημοσιονομικών στόχων, αλλά βάση ενός ευρύτερου προγράμματος μεταρρύθμισης και αλλαγής. Σε μια δημοσιονομική κρίση, μια χώρα χρειάζεται ένα αξιόπιστο πρόγραμμα που να φέρνει το χρέος σε βιώσιμο επίπεδο. Οι στόχοι αυτοί είναι εύκολο να μετρηθούν. Αλλά σε μια χώρα που αντιμετωπίζει μια βαθιά κοινωνική και πολιτική κρίση, επιτυχία σημαίνει κάτι ευρύτερο. Το να πληρώσεις το χρέος χωρίς αλλαγή – για παράδειγμα με την εκποίηση της κρατικής περιουσίας – είναι σαν να δίνεις ασπιρίνη σε κάποιον με πονόδοντο: αποτελεί ανακούφιση, αλλά όχι λύση. Η Ελλάδα θα πρέπει να κριθεί από την αλλαγή της πολιτικής οικονομίας και της πολιτικής φιλοσοφίας. Ο στόχος είναι μια καλύτερη Ελλάδα όχι μόνο μια λιγότερο χρεωμένη Ελλάδα. 

#4. Η καλύτερη επιλογή της Ελλάδας είναι ένα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα στη κατεύθυνση του μνημονίου με τη τρόικα. Αυτή δεν είναι δημοφιλής άποψη. Τα δύο τρίτα των Ελλήνων (και άνω) πιστεύουν ότι το μνημόνιο είναι κακό για τη χώρα. Έχουν δίκιο βέβαιο να δυσπιστούν για ένα πρόγραμμα που έχει προκαλέσει τόσο πόνο, που είναι ξενόφερτο και που δε φαίνεται να προσφέρει έξοδο από την κρίση. Αλλά πριν κρίνουμε το πρόγραμμα πρέπει να θέσουμε δύο ερωτήματα: έχουμε καλύτερες εναλλακτικές λύσεις; Και το μνημόνιο φταίει στη σύλληψή του ή στην εφαρμογή του; 

Η Ελλάδα έχει δύο εναλλακτικές επιλογές: μια απάρνηση του χρέους ή μια απάρνηση του χρέους σε συνδυασμό με έξοδο από την Ευρωζώνη. Για πολλούς οικονομολόγους αυτές οι δύο επιλογές είναι τόσο αυτονόητες που προβληματίζονται γιατί οι Έλληνες δεν τις επιλέγουν, αλλα προτιμούν αντίθετα να εφαρμόσουν ένα πρόγραμμα που σίγουρα θα αποτύχει. Αλλά αυτοί οι οικονομολόγοι βλέπουν τη κρίση πολύ απλοϊκά. Αν το πρόβλημα είναι το χρέος, τότε η αφαίρεση του χρέους είναι όντως λύση. Αλλά σε μια χώρα όπου υπάρχει διαφθορά, συνεχείς διαμαρτυρίες και απεργίες, χρόνια φοροδιαφυγή, ένα αδύναμο κράτος με κύριο σκοπό το μοίρασμα χρημάτων και ένας ιδιωτικός τομέας τόσο προστατευμένος που να γελοιοποιεί την έννοια της αξιοκρατίας, πως μπορούμε να δούμε τη χρεοκοπία ή το νέο νόμισμα ως «λύση»; Οι προτάσεις των οικονομολόγων ξεκινούν από την ερώτηση «πώς μπορεί η Ελλάδα να μειώσει το δανειακό της βάρος» αντί να ρωτούν «τί είδους κρίση αντιμετωπίζει η Ελλάδα»; Άλλες ερωτήσεις, άλλες απαντήσεις. 

Δεύτερον, το μνημόνιο είναι καταδικασμένο να αποτύχει ή απλώς δεν έχει εφαρμοστεί σωστά; Βεβαίως το μνημόνιο δεν είναι μια ολική αποτυχία: για παράδειγμα, έχει βοηθήσει στη δημοσιονομική εξυγίανση και παράγει ήδη αλλαγές στην πολιτική οικονομία, στους θεσμούς και στις πρακτικές. Αλλά η κυβέρνηση έχει χειροτερεύσει τη θέση της επειδή δεν έχει πολιτική βούληση. Επειδή φοβάται να συρρικνώσει το δημόσιο τομέα και επειδή έχει αργήσει στο άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων, έχει υποχωρήσει σε επανειλημμένες αυξήσεις φόρων για να κλείσει τη δημοσιονομική τρύπα. Ως αποτέλεσμα, έχει πέσει κατακόρυφα το διαθέσιμο εισόδημα της κοινωνίας. Δεν χρειάζεται να είναι έτσι τα πράγματα και η κυβέρνηση μπορεί ακόμα να τα διορθώσει. Θα μπορούσε να μειώσει τους φόρους και να δώσει λεφτά πίσω στο κόσμο – για να το κάνει όμως αυτό θα πρέπει να απολύσει κόσμο από το δημόσιο για να πέσουν οι δαπάνες. Ή θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα έσοδα από τις ιδιωτικοποιήσεις ή από το κούρεμα για τη φορολογική ελάφρυνση και όχι απλώς για την αποπληρωμή του χρέους. Το κυριότερο, αν η κυβέρνηση έκανε μεταρρυθμίσεις πιο γρήγορα θα μείωνε την απογοήτευση και την αγανάκτηση του λαού από την προνομιακή μεταχείριση κάποιων κοινωνικών ομάδων. Καμία κοινωνία δεν έχει υπομονή για πόνο τόσο άνισα κατανεμημένο. 

#5. Η Ελλάδα κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, έστω και με αργούς ρυθμούς. Αν εστιάσει κανείς στο θόρυβο των καθημερινών ειδήσεων, είναι δύσκολο να διακρίνει την αλλαγή, αλλά η ελληνική κοινωνία έχει ήδη αλλάξει. Φυσικά, δεν είναι όλες οι αλλαγές καλές. Υπάρχει αύξηση της εγκληματικότητας και της πολιτική έντασης. Η ψυχική και σωματική υγεία των πολιτών επιδεινώνεται. Και η ξενοφοβία σε συνδυασμό με το χαλαρό έλεγχο της μετανάστευσης μπορεί να δημιουργήσει ένα εκρηκτικό μείγμα. 

Το μέτρο με το οποίο πρέπει να αξιολογείται η Ελλάδα είναι από την εξέλιξη του κοινωνικού και του πολιτικού διαλόγου. Δεν υπάρχουν πια θέματα ταμπού. Μια χώρα στο χείλος του γκρεμού δεν έχει χρόνο για λεπτότητα, διπλωματία ή διγλωσσία. Έχει να αντιμετωπίσει την πραγματικότητα. Φυσικά, δεν βλέπουν όλοι την ίδια πραγματικότητα – διαφορετικοί άνθρωποι έχουν διαφορετικές απόψεις για το πώς η Ελλάδα κατέληξε σ’ αυτό το χάλι και για το πως μπορεί να βγει απ’ αυτό. Αλλά ο διάλογος έχει διευρυνθεί και μπορούμε να συζητάμε θέματα που ήταν αδιανόητα πριν από δύο χρόνια. Η κοινωνία είναι πιο ανοικτή σε νέες ιδέες. Το άνοιγμα, φυσικά, μπορεί να είναι επικίνδυνο αφού κυκλοφορούν αρκετές κακές ιδέες. Αλλά υπάρχουν και πολλές καλές ιδέες, και πολλές απ’ αυτές περιέχονται στο μνημόνιο που έχει δεσμευτεί η κυβέρνηση να ακολουθήσει. Και αυτό είναι ελπιδοφόρο. 

Η Ελλάδα είναι στο Καθαρτήριο. Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι ερχόμαστε από το Παράδεισο και πηγαίνουμε στη Κόλαση. Σ’αυτή την ομάδα ανήκουν αυτοί που ωφελήθηκαν από το παλιό σύστημα. Υπάρχουν εκείνοι που πιστεύουν ότι ήρθαμε από τη Κόλαση και επιστρέφουμε στη Κόλαση – και έχουν καλούς λόγους για να είναι απαισιόδοξοι. Αμφιβάλλω αν κάποιος νομίζει ότι ήρθαμε από τον Παράδεισο και επιστρέφουμε στον Παράδεισο. Η άποψή μου είναι ότι ήρθαμε από την Κόλαση και να έχουμε μια καλή ευκαιρία να πάμε στο Παράδεισο. Το Καθαρτήριο φαίνεται να μοιάζει στο μνημόνιο. Δεν είναι κάποιο χαρούμενο μέρος, αλλά αξίζει να το περάσεις για όσα θα βρεις στην άλλη μεριά. Παραμένω αισιόδοξος ότι μπορούμε να καταλήξουμε στον Παράδεισο. Αλλά δεν θα εκπλαγώ αν δε το κάνουμε.

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.