Monday, January 02, 2012

Αυτό Που Χρειάζεται η Ελλάδα το 2012

Η εύφλεκτη πολιτική έχει κάνει μια παύση, αλλά το 2012 είναι αποφασιστική χρονιά και η χώρα δεν έχει χρόνο για αδρανές ξεκίνημα. Οι πολιτικοί ελιγμοί μετά το διορισμό του νέου πρωθυπουργού απλώς κρύβουν το γεγονός ότι η χώρα έχει φθάσει σε αδιέξοδο. Η Ελλάδα χρειάζεται μια νέα ατζέντα για το 2012. 

Πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η οικονομική ανάπτυξη, όχι μόνο για να εξυπηρετηθεί η δημοσιονομική εξυγίανση, αλλά και για τη κοινωνική συνοχή. Από πού θα έρθει η ανάπτυξη; Πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε πως η Ελλάδα είχε περάσει δύο υφέσεις: από τα μέσα του 2008 έως τις αρχές του 2010, η ύφεση προήλθε από τη μείωση των επενδύσεων, οι οποίες είναι τώρα στο μισό σε σχέση με το ανώτατο τους όριο το 2007. Αντίθετα, η ύφεση το 2010 και το 2011 οφείλεται στη μείωση της κατανάλωσης που έπεσε κυρίως, τουλάχιστον αρχικά, λόγω της αύξησης των φόρων. 

Δεδομένου τούτου, οι επενδύσεις δύσκολο να ανακάμψουν, αφήνοντας την εξωτερική και την εσωτερική κατανάλωση ως πηγές ανάκαμψης. Οι καθαρές εξαγωγές είναι πάνω, αλλά κυρίως γιατί έχουν μειωθεί οι εισαγωγές και επειδή έχουν αυξηθεί οι εξαγωγές στα πετρελαιοειδή (που πρώτα, όμως, εισάγονται ως αργό πετρέλαιο). Άρα το βάρος πέφτει στην εσωτερική ζήτηση, που σημαίνει το κράτος πρέπει να μειώσει τους φόρους και να βάλει λεφτά στη τσέπη του κόσμου. Μπορεί να αντέξει οικονομικά η Ελλάδα κάτι τέτοιο; 

Εκ πρώτης όψεως, είναι αστείο να προτείνει κανείς φορολογικές ελαφρύνσεις σε μια χώρα που θέλει να συρρικνώσει το έλλειμμά της από το 9% του ΑΕΠ το 2011 σε 5,4% το 2012. Αλλά δεν είναι. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει το εξής δίλημμα: μπορεί να μειώσει τις δαπάνες αν έλθει σε αντιπαράθεση με μια μικρή αλλά ισχυρή μειοψηφία στον δημόσιο τομέα, ή μπορεί να μαζέψει χρήματα σε μικρά ποσά από όλους. Η πολιτικά εύκολη αλλά οικονομικά καταστροφική λύση είναι ο λίγος πόνος σε πολύ κόσμο παρά ο πολύς πόνος σε λίγο κόσμο. 

Η Ελλάδα μένει σ’αυτή τη διαδρομή: ο προϋπολογισμός του 2012 προβλέπει ότι το έλλειμμα θα μειωθεί κυρίως από τα αυξημένα έσοδα. Δύο σημεία δείχνουν πόσο φιλόδοξος είναι ο προϋπολογισμός. Πρώτον, οι άμεσοι φόροι ως ποσοστό του ΑΕΠ θα φθάσουν το 11,4%, όταν ο αριθμός αυτός έχει κυμανθεί από 8,9% έως 9,5% κάθε χρόνο από το 2004. Αυτό είναι ένα μεγάλο άλμα. Δεύτερον, τα φορολογικά έσοδα αναμένεται να αυξηθούν 7,2% παρά την πτώση 2,4% του ονομαστικού ΑΕΠ. Αυτή η τάση μεταβολής είναι διπλάσια σε σχέση με το 2010, όταν μπήκαν οι νέοι φόροι σε ισχύ. Αυτό επίσης φαίνεται πολύ αισιόδοξο. Και όλα αυτά για να μη μειώσει το κράτος τις δαπάνες. 

Το πολιτικό πρόβλημα είναι η μερική δέσμευση προς τη μεταρρύθμιση. Για 18 μήνες, οι μεταρρυθμίσεις που έχει κάνει η κυβέρνηση έχει αρκετές για να θυμώσουν αυτούς που κινδυνεύουν από αυτές, αλλά όχι αρκετές για να κερδίσει η κυβέρνηση την εύνοια εκείνων που θα ωφεληθούν. Το αν αυτό αλλάξει το 2012 εξαρτάται από το αν οι πολιτικοί αντιληφθούν ότι υπάρχει εκλογικό μέλλον για τους μεταρρυθμιστές. 

Η πολιτική μάχη θα αντιπαρατάξει δύο δυνάμεις. Από τη μια πλευρά είναι δημόσιοι υπάλληλοι και ελεύθεροι επαγγελματίες που φοροδιαφεύγουν και που απολαμβάνουν προστασίες στα επαγγέλματα τους. Από την άλλη είναι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα που επιδοτούν είτε τους δημόσιους υπαλλήλους (μέσω των φόρων) ή τους επαγγελματίες (από την αύξηση των τιμών στα αγαθά και τις υπηρεσίες). Υπάρχει επίσης και μια σιωπηλή πλειοψηφία: υπάρχουν πολλοί αναποφάσιστοι και οι δημοσκοπήσεις δίνουν την αποχή στο 30-40%. Αυτή η μεγάλη απογοήτευση μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική δύναμη είτε για καλό είτε για κακό. 

Όταν η Ελλάδα υπέγραψε το μνημόνιο, ο Υπουργός Οικονομικών είπε κάτι σοφό: η κοινωνία θα δεχτεί τον πόνο αν μοιραστεί ίσα, αλλά αν αρχίσουμε να κάνουμε εξαιρέσεις, τότε θα χάσουμε τη στήριξή του. Προφητικά λόγια. Η δημοτικότητα της κυβέρνησης ήταν σταθερή το 2010 όταν δεν έκανε υποχωρήσεις. Ήταν το 2011, όταν άρχισαν οι πρώτες εξαιρέσεις στο άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων, που οι δημοσκοπήσεις έδειξαν αυξημένη δυσαρέσκεια. Και μετά είδαμε ότι δεν έγινε με τη καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της διαφθοράς και για τη συρρίκνωση του κράτους. Η ελπίδα για ίση κατανομή του πόνου κατέρρευσε. 

Η μερική δέσμευση προς τη μεταρρύθμιση είναι κακή και πολιτικά και οικονομικά. Μια ισχυρή δέσμευση, σε αντίθεση, μπορεί να κινητοποιήσει μια σημαντική πολιτική δύναμη, ειδικά αν συνδυαστεί με κινήσεις που ενισχύουν την αίσθηση δικαιοσύνης που ζητά ο λαός. Μπορεί επίσης να μειώσει τις δαπάνες και συνεπώς το έλλειμμα, και μέσω της κατανάλωσης, να οδηγήσει την οικονομία στην ανάκαμψη. Όμως, ο κόσμος δεν έχει πολύ υπομονή: το 2012 είναι καθοριστικό.

No comments:

Post a Comment

Note: Only a member of this blog may post a comment.