Sunday, February 10, 2013

Η Ελλάδα και η Γεωπολιτική της Ενέργειας

Τους τελευταίους μήνες διαβάζω διάφορα άρθρα για τα μεγάλα γεωπολιτικά παιχνίδια που αφορούν την ενέργεια στην περιοχή μας. Επειδή ασχολούμαι επαγγελματικά με αυτά τα θέματα και άρα έχω σχέση (τώρα ή στο παρελθόν) με διάφορες εταιρίες που δραστηριοποιούνται στην περιοχή, δεν έχω γράψει κάτι πάνω στην ενέργεια γιατί δεν θέλω οι αναγνώστες μου να αναρωτιούνται τι «συμφέροντα» εξυπηρετώ με αυτά που γράφω. Παρόλα αυτά, αυτά που διαβάζω είναι τόσο περίεργα, πρόχειρα, ημιμαθή, ή (απλά) χαζά, που νιώθω μια υποχρέωση τουλάχιστον να εξηγήσω ποια είναι τα θέματα που συζητιούνται, ποιο είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο συζητιούνται, και τι θα πρέπει να σκέφτεται ένας αναγνώστης όταν βλέπει ένα τέτοιο άρθρο.

Τα Κοιτάσματα (Αιγαίου, Ιονίου, Κρήτης)

Καιρό ακούμε ότι πρέπει η Ελλάδα να εκμεταλλευτεί τα (τεράστια) κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου που έχει προκειμένου να βγει από την κρίση. Όταν διαβάζετε τέτοια άρθρα, να θυμάστε τα εξής:

1. Αγνοήστε τους αριθμούς. Ακούμε μεγάλα νούμερα για δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ή δισεκατομμύρια / τρισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Όλοι οι αριθμοί είναι υποθετικοί σ’ αυτή τη φάση. Στην αρχή της διαδικασίας, υπάρχει μια γεωλογική μελέτη που λέει, «Εδώ ίσως να υπάρχει κάτι». Τότε κάνεις μια σεισμική έρευνα για να αποκτήσεις μια καλύτερη εικόνα του τι υπάρχει. Αν η δεύτερη μελέτη δείξει κάτι, τότε κάνεις μια γεώτρηση. Μετά κάνεις και δεύτερη και τρίτη. Αλλά μέχρι τότε, δεν ξέρεις τίποτα. Το μόνο που έχεις είναι ένα προαίσθημα. Η Ελλάδα βρίσκεται στην πρώτη και δεύτερη φάση της αλυσίδας. Αυτό δε σημαίνει ότι η Ελλάδα δεν έχει πετρέλαιο και φυσικό αέριο, αλλά σημαίνει ότι προς το παρόν, δεν ξέρουμε σχεδόν τίποτα. Αγνοήστε τους αριθμούς.

2. Η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων παίρνει χρόνο. Η εξόρυξη πετρελαίου και φυσικού αερίου από το βυθό της θάλασσας μπορεί να χρειαστεί μια δεκαετία από τη στιγμή που θα εκδηλώσει μια εταιρεία ενδιαφέρον μέχρι την παραγωγή. Άρα χρήματα μπορεί να δει η Ελλάδα μετά το 2020 και κανένα από τα σημερινά μας προβλήματα δε θα λυθούν από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Ούτε υπολογισμοί του τύπου «Εχουμε ένα δισεκατομμύριο βαρέλια επί $100 το βαρέλι, άρα έχουμε $100 δισεκατομύρια» έχουν νόημα γιατί αγνοούν τις επενδύσεις για την εξόρυξη, την απόσβεση αυτών των επενδύσεων, και το χρονικό των εκροών-εισροών. Ούτε η προοπτική εσόδων βοηθάει: πολλές χώρες δανείστηκαν χρήματα έναντι μελλοντικών εσόδων από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο και το μετάνιωσαν. Η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων παίρνει χρόνο και τα προβλήματα που έχουμε θα πρέπει να τα λύσουμε πολύ πριν έρθει το πετρέλαιο και το αέριο να μας «σώσει».

3. Η Ελλάδα απέχει πολύ από το επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Όταν μιλάς σε εταιρίες για το που θέλουν να επενδύσουν, σχεδόν κανείς δε λέει «στην Ελλάδα». Από περιέργεια, έχω ρωτήσει αντιπροσώπους διάφορων εταιριών για το ενδιαφέρον τους. Πάνω κάτω η απάντηση είναι: «πολύ ζόρι για μικρή ανταμοιβή». Δεν λέω ότι δε θα έρθουν εταιρείες, ούτε ότι οι εταιρίες έχουν δίκιο να παραμελούν την Ελλάδα. Αλλά όποιος νομίζει ότι υπάρχουν τόσες εταιρίες που πως και πως περιμένουν να έρθουν στην Ελλάδα, ζει στον κόσμο του. ‘Αλλωστε, αρκετές χώρες (ακόμη και καθιερωμένοι παραγωγοί) έχουν αποτύχει να προσελκύσουν επενδύσεις. Δεν έρχονται έτσι τα «κεφάλαια» μόνο και μόνο επειδή τα θέλουμε.

4. Προσέχετε τι εύχεστε. Η ιστορία λέει ότι υπάρχουν τρία σενάρια για μια χώρα που βρίσκει πολύ πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Ένα σενάριο (π.χ. Νορβηγία) είναι τα έσοδα να διαχειριστούν σωστά, να αποταμιεύσει το κράτος για μια ώρα ανάγκης, να μην επισκιαστούν άλλες δημιουργικές δραστηριότητες στη χώρα, και να μην μπορεί ο κάθε πολιτικός να βάλει στο χέρι στο κουμπαρά. Ένα δεύτερο σενάριο (π.χ. Μέση Ανατολή) είναι ότι ο ενεργειακός πλούτος κυριαρχεί και η κύρια μέριμνα του κράτους είναι να μοιράζει χρήματα. Το πάρτι κρατάει όσο υπάρχουν χρήματα αλλά οι δημοκρατική θεσμοί μαραζώνουν. Το τρίτο σενάριο (π.χ. Νιγηρία) είναι ότι τα χρήματα δεν αρκούν ή δεν υπάρχουν ικανοί θεσμοί να τα διανέμουν. Τότε, όλοι σκοτώνονται (κυριολεκτικά) για το κουμπαρά. Τι θα συνέβαινε εάν η ελληνική κυβέρνηση είχε από το πουθενά €10 δις σε έσοδα από την ενέργεια; Τι θα συμβεί με τις μεταρρυθμίσεις, τις δημόσιες δαπάνες, την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής, ή τη διαφθορά; Προσέχετε τι εύχεστε.

Η Ελλάδα ως Ενεργειακός Κόμβος

Η Ελλάδα μπορεί να γίνει ενεργειακός κόμβος επειδή βρίσκεται στο δρόμο μεταξύ αποθεμάτων φυσικού αερίου στην Κασπία και τη Μέση Ανατολή και αγορών στα Βαλκάνια, την Κεντρική Ευρώπη και την Ιταλία. Με τη φράση «ενεργειακό κόμβο» εννοούμε δύο σενάρια: το ένα είναι να χτιστεί ένας αγωγός από την Κασπία προς την Ευρώπη ο οποίος θα περνάει και από την Ελλάδα▪ το άλλο είναι να χτίσει η Ελλάδα κάποιους σταθμούς υποδοχής αέριου, το οποίο θα μεταφέρουν αγωγοί στις αγορές των Βαλκανίων, της Κεντρικής Ευρώπης ή της Ιταλίας.

Τα οφέλη του ενεργειακού κόμβου είναι τα εξής. Πρώτον, οι επενδύσεις για την κατασκευή των εγκαταστάσεων θα φέρουν δουλειές στη χώρα. Για τι μεγέθους επενδύσεις μιλάμε; Στο πιο απλό σενάριο, €200 με €250 εκατ. (υπεράκτιος σταθμός στη Βόρεια Ελλάδα και μεταφορά με αγωγό στην Βουλγαρία). Στο πιο ψηλό σενάριο, ίσως €1 με €1,5 δις (με χερσαίο αγωγό που καλύπτει μεγάλο κομμάτι της ελληνικής περιφέρειας). Και στα δύο σενάρια, όμως, τα χρήματα δεν μένουν όλα στην Ελλάδα γιατί θα χρειαστεί να εισάγει η χώρα υλικά, μηχανήματα και τεχνογνωσία. Και μετά την κατασκευή, η διατήρηση δεν είναι τόσο ακριβή ούτε χρειάζεται πολλές θέσεις εργασίας.

Δεύτερον, υπάρχουν χρηματοοικονομικά οφέλη. Τέτοιες επενδύσεις έχουν αποσβεστικό ορίζοντα εικοσαετίας όπου ο χρήστης του συστήματος πληρώνει τον ιδιοκτήτη ένα τέλος χρήσης. Για τι ποσά μιλάμε; Περίπου €45 με €75 εκατ. ετησίως στο χαμηλό σενάριο και €280 εκατ. ετησίως στο υψηλό σενάριο. Αλλά, αυτά τα χρήματα θα χρησιμοποιούσουν πρωτίστως για να αποπληρώσουν τα δάνεια κατασκευής, και οι ελληνικές εταιρίες δεν πρόκειται να είναι 100% μέτοχοι σ’ αυτές τις επενδύσεις. Το καθαρό όφελος είναι πιο μικρό.

Τρίτον, υπάρχουν πολιτικά οφέλη. Η αίσθηση μου είναι ότι ο ενθουσιασμός για την περίπτωση της Ελλάδας να γίνει ενεργειακός κόμβος βασίζεται κυρίως στην πεποίθηση ότι κάτι τέτοιο θα ενισχύσει το «γεωστρατηγικό» ρόλο της χώρας. Βάζω τη λέξη «γεωστρατηγικό» σε εισαγωγικά γιατί δεν είμαι σίγουρος ακριβώς τι σημαίνει. Δουλεύω στην ενέργεια εδώ και μια δεκαετία σχεδόν και έχω σπουδάσει διεθνής σχέσεις και οικονομικά, και ακόμα αναρωτιέμαι τι εννοούν αυτοί που χρησιμοποιούν αυτή την έκφραση. Η εμπειρία μου λέει ότι χρησιμοποιούν τη λέξη «γεωστρατηγικό» αυτοί που θέλουν να διογκώσουν τη σημασία αυτών που λένε.

Δεν αμφιβάλλω ότι το φυσικό αέριο έχει στρατηγική σημασία – αμφιβάλλω όμως ότι έχει τη σημασία που υποθέτουν πολλοί αναλυτές. Η πρόσφατη ιστορία έχει αρκετά παραδείγματα όπου μια κομβική χώρα προσπάθησε να χρησιμοποιήσει τη «γεωστρατηγική» της θέση έναντι μιας άλλης χώρας και έφαγε τα μούτρα της. Η Ουκρανία νόμιζε ότι έχει δύναμη επειδή το ρωσικό αέριο περνούσε από την Ουκρανία για να πάει στην Ευρώπη. Αλλά όταν τσαντίστηκε η Ρωσία, έχτισε νέους αγωγούς και το εισόδημα της Ουκρανίας από τη διαμεσολάβηση έχει πέσει. Η Ρωσία, με τη σειρά της, έκανε το ίδιο στο Τουρκμενιστάν, και το Τουρκμενιστάν έχτισε νέους αγωγούς προς το Ιράν και την Κίνα και οι εξαγωγές του προς τη Ρωσία έχουν πέσει. Το να είσαι ενεργειακός κόμβος είναι σα να είσαι πόρτα στο μαγαζί – μπορείς να το παίξεις μάγκας για λίγο και με ανίσχυρους ανθρώπους, αλλά ούτε δικό σου είναι το μαγαζί ούτε σε παίρνει να το παίξεις εξουσία για πολύ.

Η Ιδιωτικοποίηση της ΔΕΠΑ

Τέλος, διαβάζουμε για τα μεγάλα παιχνίδια που παίζονται για το ποιος θα πάρει τη ΔΕΠΑ και το πως αυτό σχετίζεται με τα παραπάνω θέματα. Ας ξεκινήσουμε από μια απλή ερώτηση: τι είναι ακριβώς η ΔΕΠΑ (δηλαδή, τι αγοράζει κανείς);

Πρώτον, η ΔΕΠΑ έχει τρία μακροπρόθεσμα συμβόλαια για την παροχή αερίου στην ελληνική αγορά. Δεύτερον, έχει μια προνομιακή θέση (30-ετή μονοπώλιο) για την παροχή αερίου στη λιανική αγορά (μικρούς χρήστες). Τρίτον, έχει ένα δίκτυο πωλήσεων στην ελληνική αγορά (συμβόλαια, σχέση με πελάτες, γνώση της αγοράς). Τέταρτον, έχει πλάνα για επενδύσεις που θα έκαναν την Ελλάδα ενεργειακό κόμβο (αγωγοί ή τερματική σταθμοί). Και πέμπτον, της ανήκει ο ΔΕΣΦΑ, που ελέγχει το δίκτυο φυσικού αερίου της χώρας (αν και, πλέον, η ΔΕΠΑ δεν έχει προνομιακή πρόσβαση σ’αυτό το δίκτυο).

Το ενδιαφέρον για την ΔΕΠΑ, λοιπόν, σχετίζεται με το ενδιαφέρον για κάποια (ή όλα) από αυτά τα πέντε κομμάτια. Έχει σημασία να σκεφτόμαστε έτσι γιατί θα πρέπει να ρωτήσουμε τι επιπτώσεις έχει η πώληση της ΔΕΠΑ σχετικά με αυτούς τους πέντε ρόλους. Η ιδιωτικοποίηση μιας εταιρίας όπως η ΔΕΠΑ δεν είναι το ίδιο με το να πουλάς ένα αμάξι. Μοιάζει περισσότερο με την πώληση του διπλανού διαμερίσματος: δεν διαλέγεις αγοραστή, διαλέγεις γείτονα, και άρα δεν ρωτάς μόνο πόσα δίνει ο καθένας. Θα είναι ήσυχος ο γείτονας; Φιλικός; Λογικός στην αντιμετώπιση προβλημάτων; Θα μείνει ο ίδιος εκεί ή θα το νοικιάσει / πουλήσει; Είναι το μόνο του διαμέρισμα και άρα θα το προσέχει ή έχει άλλα δέκα οπότε μπορεί να το παραμελήσει; Είναι σημαντικό να κάνουμε αυτές τις ερωτήσεις και οι απαντήσεις είναι αρκετά σύνθετες.

*

Στην τελική, το μήνυμα μου είναι, απλώς, μην ψαρώνετε και μην τρελαίνεστε. Τα πραγματικά οφέλη μπορεί να είναι σημαντικά αλλά όχι αρκετά για να αλλάξουν ριζικά (ή σύντομα) την τροχιά της χώρας μας. Πολλά από τα παιχνίδια που ακούτε παίζονται στο μυαλό των αναλυτών που (συνήθως) δεν πολυκαταλαβαίνουν τι ακριβώς γίνεται αλλά γοητεύονται από θεωρίες συνωμοσίας και από την ιδέα ότι η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο ενός τεράστιου γεωπολιτικού, γεωστρατηγικού, γεω-οτιδήποτε παιχνιδιού που θα καθορίσει το μέλλον της Ευρώπης. Η συμβουλή μου: όσο πιο μεγάλες οι σκέψεις και οι λέξεις στο άρθρο, τόσο πιο λάθος είναι. Μη χάνετε το χρόνο σας.

8 comments:

  1. Ο πεθαρος μου πιστευει οτι η Ελλαδα εχει πολυ πετρελαιο, αλλα η Αμερικη δεν την αφενει να το εκματελευτει.

    Και επειδη δεν τον πιστευω, ειμαι 'αφελιης'!!

    τελοσ παντων, αν εβρισκε Ελλαδα πετρελαιο τωρα, θα αποτελουσε μεγαλη καταστροφη υια την χωρα. Δεν ειναι ετοιμη.

    ReplyDelete
    Replies
    1. Akrivos -- mou thymizei kosmo pou leei oti oi Amerikanoi vazoun tous Ellines kai tous Tourkous na tsakonontai -- les kai xreiazomaste tous Amerikanous gi' auto!

      Delete
  2. Kai o adelfos mou afto kai para poloi Ellhnes. Tous to estila to link afto kai tous ipa na stamatisoun me tis bourdes tous, eleos:-)

    Poli kalo Niko, thanks!

    ReplyDelete
    Replies
    1. the Cooper Agreement(1910) was about Greece not drilling out its oil for 100 years(2010). Papadopoulos the dictator, started drilling n was deposted. Greece only drills 0.5% of its needs in the Aegean Sea since then(early 70s). To get a country heavily into debt so the megabanksters go n take everything this country owns
      is a very effective strategy done over n over.We had to be broke after the Cooper Agreement ended. Andreas Papandreou was sent, with Rockfellers' money, to do just that. His son George-Jeffrey finished the job. It's sure a lot of money, n it s true greeks aren t ready for it. A better government to implement all the required changes and the money from oil, natural gas n gold(Chalchidiki)n Greece can surely get out of its crisis.

      Delete
    2. Perhaps you could provide a link to a source of information about the Cooper Agreement?

      Google - perhaps unsurprisingly - is not much help.

      Delete
    3. For the record, from what I can find, Greece first recorded oil production in 1981 (rather than the early 1970s). As for the rest, I'd wait to see what this Cooper Agreement is...

      Delete
  3. hey, google translate works ok on this article!

    Yes, gas and oil can be highly destructive. And the process of getting them into production can be politically long and bitter, as everybody has an opinion - often an excuse for wanting to grab a bigger piece of the pie.

    The ten-year arguments over the shell gas pipeline in Ireland are instructive on this. And Ireland, too, has something of the same clientelist politics of Greece. Like Nikos said, be careful what you wish for!

    ReplyDelete
  4. Γράφεις:

    "Όταν διαβάζεται τέτοια άρθρα, να θυμάστε τα εξής: "

    Μάθε ορθογραφία άνθρωπέ μου επιτέλους, ντροπή πια

    ReplyDelete

Note: Only a member of this blog may post a comment.