Thursday, June 13, 2013

Γιατί Δε Θέλει Κανείς τη ΔΕΠΑ;

Η απόφαση της ρωσικής Gazprom να μην καταθέσει προσφορά για τη ΔΕΠΑ αποτελεί την τελευταία από μια σειρά απογοητεύσεων στην προσπάθεια ιδιωτικοποίησης της εταιρίας. Όμως αντί να αναρωτιόμαστε γιατί δεν υπέβαλε πρόταση για τη ΔΕΠΑ η Gazprom, θα πρέπει να ρωτήσουμε γιατί είχαμε ένα και μόνο πιθανό αγοραστή. Γιατί τόσο λίγο ενδιαφέρον;

Σίγουρα, η κατάσταση της ελληνικής οικονομίας είναι δυσμενής. Αλλά η ΔΕΠΑ έχει δυο μειονέκτημα που αποθαρρύνουν τους επενδυτές: πρώτον, δραστηριοποιείται σε ένα τομέα όπου το ενδιαφέρον των μεγάλων ενεργειακών εταιριών συρρικνώνεται, και δεύτερον, είναι μια εταιρία σε «αυτόματο πιλότο» όπου δεν μπορεί ένας επενδυτής να επηρεάσει βραχυπρόθεσμα την κερδοφορία της εταιρίας.

Η ΔΕΠΑ δραστηριοποιείται στην εισαγωγή, μεταφορά και πώληση φυσικού αερίου. Είναι, ουσιαστικά, ένας μεσάζοντας και η κερδοφορία της βασίζεται στην διαφορά μεταξύ της τιμής στην οποία αγοράζει αέριο από το εξωτερικό και της τιμής στην οποία το πουλάει στο εσωτερικό. Πριν μερικά χρόνια, η θέση αυτή (του εισαγωγέα-προμηθευτή) ήταν ελκυστική με έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον. Αλλά τώρα, οι εταιρίες αποφεύγουν αυτό το κομμάτι της αλυσίδας. Η απελευθέρωση της αγοράς φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχει μειώσει την κερδοφορία του εισαγωγέα-προμηθευτή αφού σε μια αγορά όπου οι καταναλωτές έχουν επιλογές, οι προμηθευτές παραμένουν ανταγωνιστικοί προσφέροντας χαμηλότερες τιμές. Υπάρχει, δηλαδή, συνεχής πίεση στην τιμή πώλησης. Παράλληλα, η αύξηση των τιμών προμήθειας αερίου έχει δυσχεράνει τη κερδοφορία του εισαγωγέα-προμηθευτή, ο οποίος βλέπει, από την μία, την τιμή προμήθειας να αυξάνεται, και από την άλλη, την τιμή πώλησης να δέχεται πίεση. Μια δραστηριότητα που ήταν παραδοσιακά απλή και κερδοφόρα είναι τώρα ριψοκίνδυνη και, σε ακραίες καταστάσεις, ζημιογόνα. Εξού και η μείωση του ενδιαφέροντος.

Στην Ελλάδα, η απελευθέρωση της αγοράς αερίου είναι ακόμα στα αρχικά στάδια. Το μονοπώλιο της ΔΕΠΑ έσπασε μόλις το 2010 και η ΔΕΠΑ έχει ένα μερίδιο αγοράς πάνω από 90% (2012). Αλλά η ΔΕΠΑ έχει προνομιακή πρόσβαση μόνο στο ~15-20% της αγοράς (στις Εταιρίες Παροχής Αερίου, ΕΠΑ). Οι ηλεκτροπαραγωγοί (70-75% αγοράς) και οι άλλοι μεγάλοι χρήστες (π.χ. Μυτιληναίος) μπορούν να εισάγουν αέριο μόνοι τους, γεγονός που περιορίζει την κερδοφορία της ΔΕΠΑ ακόμα και αν αγοράζουν αέριο από αυτή. Επίσης, από το Δεκέμβριο του 2012, η ΔΕΠΑ κάνει ηλεκτρονικές δημοπρασίες για ένα μέρος της προμήθειάς της, γεγονός που προμηνύει ακόμα πιο περιορισμένο ρόλο / περιορισμένη κερδοφορία για τη ΔΕΠΑ και μεγαλύτερη επιλογή για τους καταναλωτές. Θεωρητικά, μια εταιρία (π.χ. Gazprom) που έχει δική της παραγωγή μπορεί να αντεπεξέλθει καλύτερα στην απελευθερωμένη αγορά. Αλλά στην πράξη, η εταιρία αυτή πρέπει να αναρωτηθεί αν (α) η Ελλάδα αποτελεί τον πιο κερδοφόρο προορισμό για το αέριο της και (β) αν η ανταμοιβή για μια επένδυση σε αυτό τον τομέα είναι πιο ελκυστική από άλλες επενδύσεις που μπορεί να κάνει (π.χ. για να παράγει περισσότερο αέριο). Αυτές οι δύο δυναμικές εξακολουθούν να περιορίζουν την ελκυστικότητα της δραστηριότητας σε Ευρωπαϊκό επίπεδο.

Το δεύτερο πρόβλημα είναι η μειωμένη ευελιξία που παρέχει η ΔΕΠΑ σε ένα νέο επενδυτή. Το 90% των εισαγωγών της ΔΕΠΑ αγοράζονται με μακροπρόθεσμα συμβόλαια με τη Gazprom (Ρωσία), τη Sonatrach (Αλγερία) και τη BOTAS (Τουρκία). Οι ποσότητες αγοράς είναι (πάνω-κάτω) δεδομένες και οι τιμές κυμαίνονται βάση διεθνών τιμών στα πετρελαιοειδή και στο αέριο. Η αναδιαπραγμάτευση των μακροχρόνιων συμβολαίων είναι διαδικασία χρονοβόρα και αβέβαια. Μέχρι τη λήξη του πρώτου συμβολαίου με τη Gazprom το 2016, οι νέοι ιδιοκτήτες της ΔΕΠΑ δεν μπορούν να κάνουν πολλά για να αλλάξουν τα έξοδα προμήθειας. (Τα άλλα συμβόλαια λήγουν το 2021.) Και οι επιλογές της ΔΕΠΑ είναι ούτως ή άλλως περιορισμένες λόγω γεωγραφίας και διεθνών εμπορικών συνθηκών. Ένας νέος επενδυτής έχει περιορισμένη ευελιξία στο θέμα της προμήθειας.

Στην εμπορία, η ΔΕΠΑ έχει μια προνομιακή θέση είναι στις ΕΠΑ Αττικής, Θεσσαλονίκης και Θεσσαλίας. Οι ΕΠΑ έχουν αποκλειστικό δικαίωμα παροχής αερίου σε μικρούς χρήστες για 30 χρόνια. Η ΔΕΠΑ κατέχει το 51% σε όλες της ΕΠΑ (υπάρχοντες και μελλοντικές), με το 49% να ανήκει σε ξένους επενδυτές. Αλλά η ΔΕΠΑ δεν έχει τη διαχείριση των ΕΠΑ, που ανήκει στους ξένους (Shell και ENI). Άρα και πάλι ο νέος ιδιοκτήτης της ΔΕΠΑ θα είναι περιορισμένος στις στρατηγικές κινήσεις που μπορεί να κάνει σε θέματα όπως οι επενδύσεις για την επέκταση του δικτύου ή στην τιμολόγηση του αερίου.

Επιπλέον, οι διαστρεβλώσεις στο χώρο της ενεργειακής αγοράς απειλούν τις προοπτικές για το αέριο στη χώρα. Η χρήση του αερίου είναι περιορισμένη στην Ελλάδα (σχετικά με άλλες Ευρωπαϊκές χώρες), κάτι που σημαίνει ότι υπάρχει περιθώριο ανάπτυξης. Αλλά η αύξηση στην ζήτηση του αερίου επέρχεται συνήθως από την αντικατάσταση των πετρελαιοειδών ή της ηλεκτρικής ενέργειας με αέριο. Αλλά στην Ελλάδα, οι τιμές των προϊόντων αυτών είναι ελεγχόμενες και έτσι περιορίζουν την διεισδυτικότητα του αερίου. Για να μπορέσει το αέριο να αυξήσει το μερίδιο αγοράς, θα πρέπει η τιμολόγηση της ενέργειας να βασίζεται στις δυνάμεις της αγοράς και οι παρεμβάσεις (π.χ. φορολογία, πλαφόν) να είναι λογικές, προβλέψιμες και περιορισμένες. Δηλαδή, το αντίθετο με την πραγματικότητα της αγοράς.

Η κυβέρνηση χρειάζεται, λοιπόν, να ξανασκεφτεί πως ακριβώς θα πουλήσει τη ΔΕΠΑ (σε τι κομμάτια πέρα του διαχωρισμού ΔΕΠΑ-ΔΕΣΦΑ), πως θα την πλασάρει (εισαγωγέα-προμηθευτή ή «γεωστρατηγικό» κόμβο για τη ΝΑ Ευρώπη) και σε ποιους επενδυτές. Αλλιώς θα έχουμε μια από τα ίδια.

1 comment:

  1. Πιστεύω πως το θέμα εξακολουθεί να είναι όχι μόνο επίκαιρο αλλά και κρίσιμης σημασίας ως μελέτη περίπτωσης της όλης πορείας των ιδιωτικοποιήσεων και, τελικά, του συνολικού οικονομικού προγράμματος που επιχειρείται να εφαρμοστεί στην Ελλάδα.

    Μια και στην ανάλυσή σας αναφέρεστε σε συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της ελληνικής αγοράς αερίου τα οποία θα αποθάρρυναν δυνητικούς αγοραστές, ποιά είναι η άποψή σας επί των εξής ερωτημάτων:

    Η Gazprom αποσύρθηκε από το διαγωνισμό με δική της πρωτοβουλία; Δηλαδή, ενδιαφερόταν πράγματι για την αγορά η Gazprom ή όχι; Και, αν ενδιαφερόταν, γιατί δεν ανησυχούσε για τα χαρακτηριστικά της αγοράς που αναφέρατε; Οι Βρυξέλλες γνώριζαν την πρόθεση της Αθήνας να στραφεί στην ψευδο-unbundling κατεύθυνση Gazprom+Socar (= Gazprom+Gazprom) ή ήταν μια ανεξάρτητη και μη συνεννοημένη ελληνική πρωτοβουλία; Και πώς εξηγείται τέτοιο θράσος;

    Για να το θέσω διαφορετικά, και διαφωνώντας με την τοποθέτησή σας σχετικά με την επιλογή περαιτέρω τεμαχισμού του φορέα (είναι ήδη οριακά μικρός για να είναι ελκυστικός), θα επιτρεπόταν στην Ελλάδα να πλασαριστεί ως «γεωστρατηγικός κόμβος»; Έχει η Ελλάδα το δικαίωμα να πουλήσει σε οποιονδήποτε άλλον εκτός αυτού που θέλουν οι Βρυξέλλες; (Και σε ποιά τιμή;)

    L. Blissetti

    ReplyDelete

Note: Only a member of this blog may post a comment.